قناعت، تعريف؛ تفکر بيشتر در خويشتن

قناعت را بسنده کردن به آنچه خدای کريم برايت مقرر کرده گفته اند با عنايت بدين مسئله که خدايی که « رب » و « پرورش دهنده » توست، آگاهتر از تو به وجود خودت است، پس بدان چه داری قانع باش و بيش از آن مطلب. اين صفت زيبای اخلاقی در برابر مقام « رضا » که عبارت است از راضی بودن به هر آنچه خدا برای بنده اش می خواهد، نازل است و شايد « حسنات الابرار، سيئات المقربين » در اينجا نمودی يابد، چه اينکه هر چقدر به ذات مقدس اله نزديک تر گردی، خود را حقيرتر شماری که البته اين حقارت در عين عزت معنا می شود که « ... و لله العزه و لرسوله و للمومنين ... » (منافقين - ۸) « ... و برای خداست عزت و برای پيامبرش و برای مومنان ... » که ذکر اين مطلب در آينده خواهد آمد چنان که استاد علی صفايی حايری (رحمت الله عليه) به زيبايی مقوله عزت و فرق آن با قدرت را بيان نموده اند.
اما با حرکت هرچه بيشتر به سمت وجود خودمان، بيشتر در می يابيم که به هيچ محدودی قانع شدنی نيستيم و شايد بعد از تحقيق و تفحص در وجود خودمان بفهميم که حتی همه حرکاتمان برای رسيدن به « بيشتر » ها بوده هرچند که علی الظاهر هدفی در آن حرکت وجود نداشته، حتی لذت بردن از مسائل مختلف و عدم اغنای ما که موجب تحريک بيشتر می شود برای خيز برداشتن به سمت لذتها از اين قبيل است.

بررسی قرآنی
اما در اين بی نهايت طلب بودن، بايد مسير مشخص شود و اينکه به چه سمتی حرکت بايد ؟ و اينکه قرآن صراحتاْ افرادی را که غير خدا طلب می کنند را بدون برهان می داند « و من يدع مع الله الها آخر لا برهان له » (مومنون - ۱۱۷) و اينکه آنانی را که غير خدا را به سرپرستی می گيرند، هيچ مولايی ندارند « ذلک بان الله مولی الذين آمنوا و ان الکافرين لا مولی لهم » (محمد صلی الله عليه و آله و سلم - ۱۱) بايد بسط داده شود تا فهم حاصل شود. و البته هر کس با مراجعه به خويش درخواهد يافت که جز خدا نمی خواهد.

موعظت در اين باب
پس ای کسی که پذيرفته ای الله آفريننده آسمانها و زمين است؛ چگونه به سمت ديگر موجودات حرکت می کنی برای کسب عزت ؟‌ و تو را چه شده که با تعريفی لذت می بری و با سرزنشی خود را خوار می شماری ؟ چطور غير خدا را موثر می دانی ؟‌ و چطور فرياد « اياک نعبد و اياک نستعين » سر می دهی ؟ پس در احوال خود بيشتر انديشه کن و هنگامی که « اهدنا الصراط المستقيم » می گويی به جمله صراط مستقيم، علی بن ابيطالب - عليه افضل صلوات المُصَلين - بيانديش که در وصف متقين فرمود : « عظم الخالق فی انفسهم فصغر ما دونه فی اعينهم » : « بزرگ است خالق در وجودشان، پس کوچک است غير او در چشم هايشان » و بياد داشته باش که فرمود : « اگر همه اعراب از من رو برگردانند، لحظه ای در تصميم شک نمی کنم . »